Aynı il sınırları içinde toplam 50 veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işverenleri, işçi sayısının yüzde 3'ü kadar engelli işçi çalıştırmak zorundadır; kamu işyerlerinde oran yüzde 4 engelli ve yüzde 2 eski hükümlüdür. Hesapta yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve üzeri tama tamamlanır: 180 işçili özel bir işyerinde 5,40 sonucu 5 kişilik zorunluluk demektir. 2026'da çalıştırılmayan her engelli ve eski hükümlü için her ay 37.748 TL idari para cezası uygulanır.
Toplam çalışan kutusuna hangi sayı yazılır?
Yükümlülük tek tek işyerlerine göre değil, il bazında belirlenir: aynı il sınırları içindeki bütün işyerlerinizin işçileri toplanır, başka ildeki işyerleri ayrı değerlendirilir. Toplamı oluştururken şu kurallar uygulanır:
- Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışanların hepsi sayılır.
- Kısmi süreli çalışanlar çalışma sürelerine göre tam süreliye çevrilir; tam sürenin yarısı kadar çalışan iki kişi, bir tam süreli çalışan gibi sayılır.
- Yer altı ve su altı işlerinde çalışanlar hesaba katılmaz; bu işlerde engelli işçi de çalıştırılamaz.
- Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisiyle çalışan işçiler ne büronun ne de onları çalıştıran işverenin işçi sayısına dahil edilir.
- Tarım ve orman işlerinde İş Kanunu ancak 50'den fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde uygulandığından eşik 51 işçidir.
Örneğin aynı ilde 44 tam süreli çalışanı ve tam sürenin yarısı kadar çalışan 12 kişisi olan işverenin toplamı 50'dir; araç bu sayı için 1,50 sonucunu 2 kişiye tamamlar.
Eşik ve kesir: aynı oranla farklı sonuçlar
| Toplam işçi | Sektör | Hesap | Zorunlu sayı |
|---|---|---|---|
| 49 | Özel | Eşiğin altında | Yükümlülük yok |
| 50 | Özel | 50 x %3 = 1,50 | 2 engelli |
| 83 | Özel | 83 x %3 = 2,49 | 2 engelli |
| 84 | Özel | 84 x %3 = 2,52 | 3 engelli |
| 120 | Kamu | 120 x %4 = 4,80; 120 x %2 = 2,40 | 5 engelli, 2 eski hükümlü |
Eşiğin hemen üstünde kural sert işler: 49 işçide yükümlülük yokken 50. işçiyle birlikte 2 kişilik zorunluluk doğar, çünkü 1,50 tama tamamlanır. Kesir yarımın altında kaldıkça sonuç değişmez; 83 işçide de zorunlu sayı 2'dir.
Kotada kimler sayılır, açık nasıl izlenir?
Kontenjan kapsamında çalıştırılacak işçiler Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) aracılığıyla sağlanır. İŞKUR'a engelli olarak kayıt için tüm vücut fonksiyon kaybının en az yüzde 40 olduğunu gösteren, yetkili sağlık kuruluşundan alınmış engelli sağlık kurulu raporu gerekir. Engelli işçiler meslek, beden ve ruhsal durumlarına uygun işlerde çalıştırılır.
Çalışma ve İş Kurumu il müdürlükleri kontenjanları aylık olarak izler, açığı olan işverenlerle iletişime geçer ve alınan engelli işgücü taleplerini İŞKUR'un internet sayfasında yayımlar. Açığınız varsa talebi pozisyonun gerekleri ve çalışma koşullarıyla birlikte açık yazmak, uygun adayla eşleşmeyi kolaylaştırır.
2026'da eksik kontenjanın bedeli
Yükümlülüğü yerine getirmeyen işverene, çalıştırmadığı her engelli ve eski hükümlü için ve eksikliğin sürdüğü her ay için idari para cezası verilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2026 tablosuna göre tutar kişi ve ay başına 37.748 TL'dir ve her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. Kamu kuruluşları bu cezadan muaf değildir; ceza, gerekçesi belirtilerek Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce verilir.
Araç bu tutarla aylık ve yıllık riski hesaplar: 180 işçili özel bir işyerinde 3 engelli çalışıyorsa zorunlu sayı 5, eksik 2 kişidir; aylık risk 75.496 TL, eksiklik bir yıl sürerse toplam 905.952 TL olur. Kamu seçeneğinde eski hükümlü kontenjanı ayrıca gösterilir, ancak mevcut eski hükümlü sayısı girilemediği için ceza tutarına yalnızca eksik engelli sayısı yansır; eksik eski hükümlü için de aynı ceza işler.
Engelli çalışan için prim desteği
Özel sektörde kontenjan kapsamında çalıştırılan her engelli için, prime esas kazanç alt sınırı (aylık 33.030,00 TL) üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hissesinin tamamı Hazine tarafından karşılanır. Kontenjan fazlası engelli çalıştıran ya da yükümlü olmadığı hâlde engelli çalıştıran işverenler için de destek aynı kapsamdadır. Örneğin 250 işçili bir işyerinde zorunlu sayı 8'dir (7,50 tama tamamlanır); 10 engelli çalışıyorsa fazladan çalıştırılan 2 kişi için de destek sürer.
Destekten yararlanmak için aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmesi, sigortalı hissesi ile Hazinece karşılanmayan işveren hissesinin ödenmesi gerekir. Hazinece karşılanan tutar gelir ve kurumlar vergisinde gider ya da maliyet olarak yazılamaz. Diğer istihdam teşvikleriyle birlikte değerlendirmek için SGK teşvikleri 2026 rehberine bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Farklı illerde işyeri olan işveren kotayı nasıl hesaplar?
Her il ayrı hesaplanır: aynı ildeki işyerlerinin işçileri toplanır, başka ildeki çalışanlar bu toplama eklenmez. Örneğin bir ilde 40, diğerinde 30 işçisi olan işveren için iki ilde de 50 eşiği aşılmadığından yükümlülük doğmaz. Birden fazla ilde işyeri olan işverene ceza, işyerlerinin merkezinin bulunduğu ildeki Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce verilir.
İŞKUR'a talep verildiği hâlde uygun aday çıkmazsa ceza uygulanır mı?
İŞKUR'un açıklamasına göre ceza, açık kontenjan için talep verilmemesi ya da talebe başvuran ve şartları taşıyan adayların işe alınmaması durumunda uygulanır. Bu nedenle talebin verildiğini, görüşmeye gelen adayları ve değerlendirme sonuçlarını gerekçeleriyle kayıt altında tutmak önemlidir.
Çalışırken engelli hâle gelen ya da malulen ayrılan işçi için özel bir kural var mı?
Kontenjana alımda, işyerinin işçisiyken engelli hâle gelenlere öncelik tanınır. Malulen ayrılmak zorunda kalıp maluliyeti sonradan ortadan kalkan işçi eski işine dönmek isterse işveren onu boş yer varsa hemen, yoksa ilk boşalacak işe o andaki şartlarla almak zorundadır; almazsa altı aylık ücreti tutarında tazminat öder.