İş uyuşmazlığında arabulucu ücreti görüşmenin sonucuna göre iki farklı yöntemle hesaplanır. Anlaşma olursa ücret, anlaşılan tutarın ilk 600.000 TL'si için yüzde 6'dan başlayıp azalan dilimlerle bulunur, 9.000 TL'den az olamaz ve aksi kararlaştırılmadıkça işçi ile işveren yarı yarıya öder. Anlaşma olmazsa ilk iki saatin ücretini Adalet Bakanlığı öder; iki saati aşan her saat için iki taraflı uyuşmazlıkta taraf başına 1.130 TL ödenir.
Anlaşma halinde: nispi tarife
Taraflar anlaşırsa ücret, üzerinde anlaşılan toplam tutara tarifenin İkinci Kısmındaki oranlar dilim dilim uygulanarak bulunur; her oran yalnızca kendi dilimine düşen tutara uygulanır.
| Anlaşılan tutarın dilimi | Tek arabulucu | Birden fazla arabulucu |
|---|---|---|
| İlk 600.000 TL | %6 | %9 |
| Sonraki 960.000 TL | %5 | %7,5 |
| Sonraki 1.560.000 TL | %4 | %6 |
| Sonraki 3.120.000 TL | %3 | %4,5 |
| Sonraki 9.360.000 TL | %2 | %3 |
| Sonraki 12.480.000 TL | %1,5 | %2,5 |
| Sonraki 24.960.000 TL | %1 | %1,5 |
| 53.040.000 TL'yi aşan kısım | %0,5 | %1 |
Hesaplanan ücret iki alt sınırla karşılaştırılır. Tarife, anlaşma bedeline bakılmaksızın ücretin 9.000 TL'den az olamayacağını söyler; İş Mahkemeleri Kanunu da ücretin tarifenin Birinci Kısmındaki iki saatlik ücretten az olamayacağını ekler. İş uyuşmazlıklarında iki saatlik ücret 9.000 TL'nin altında kaldığı için belirleyici sınır 9.000 TL'dir. Yüzde 6 oranı 9.000 TL'ye 150.000 TL'lik anlaşmada ulaşır; bu tutarın altındaki her anlaşmada ücret 9.000 TL olur.
| Anlaşılan tutar | Toplam ücret | İşçi ve işverenin her birinin payı |
|---|---|---|
| 100.000 TL | 9.000,00 TL (alt sınır) | 4.500,00 TL |
| 250.000 TL | 15.000,00 TL | 7.500,00 TL |
| 1.000.000 TL | 56.000,00 TL | 28.000,00 TL |
| 2.000.000 TL | 101.600,00 TL | 50.800,00 TL |
2.000.000 TL'lik anlaşmada ilk 600.000 TL için 36.000 TL, sonraki 960.000 TL için 48.000 TL, kalan 440.000 TL için 17.600 TL hesaplanır. Paylar taraflar aksini kararlaştırmadıkça eşittir; ücretin tamamını işverenin üstlenmesi de kararlaştırılabilir.
Anlaşma olmazsa: saatlik ücret
Görüşme anlaşmasız biterse, uyuşmazlığın konusu para olsa bile ücret tarifenin Birinci Kısmına göre saat üzerinden belirlenir. İşçi-işveren uyuşmazlıklarında bir saatlik ücret şöyledir:
| Taraf sayısı | Bir saatlik ücret |
|---|---|
| 2 taraf | Taraf başına 1.130 TL |
| 3 - 5 taraf | Taraf sayısına bakılmaksızın 2.460 TL |
| 6 - 10 taraf | Taraf sayısına bakılmaksızın 2.560 TL |
| 11 ve üzeri taraf | Taraf sayısına bakılmaksızın 2.660 TL |
Taraflara ulaşılamaz, taraflar toplantıya katılmaz ya da görüşme iki saatten kısa sürüp anlaşma çıkmazsa iki saatlik ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılar. Görüşme iki saati aşarsa yalnızca aşan saatlerin ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. Bakanlığın ödediği ve tarafların karşıladığı ücret yargılama giderinden sayılır; dava açılırsa haksız çıkan tarafa yüklenir.
İki taraflı bir uyuşmazlıkta araç şu sonuçları verir: üç saat süren görüşmede taraflar toplam 2.260 TL, kişi başı 1.130 TL öder; beş saat süren görüşmede toplam 6.780 TL, kişi başı 3.390 TL öder. Her iki durumda ilk iki saatin 4.520 TL'lik ücretini Bakanlık karşılar; görüşme yalnızca bir saat sürüp anlaşmasız bitse de Bakanlık aynı 4.520 TL'yi öder ve taraflara ödeme düşmez. Dört taraflı ve dört saat süren bir görüşmede saatlik ücret 2.460 TL olduğundan Bakanlık 4.920 TL öder, taraflar da birlikte 4.920 TL öder.
Hangi uyuşmazlıklarda zorunlu?
Kanuna, bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla çalışma ve yıllık izin ücreti alacakları bu kapsama girer; bu alacaklarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsamdadır. İş kazası ya da meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında bu zorunluluk yoktur. Talep edilecek tutarı önceden kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı araçlarıyla çıkarabilirsiniz.
- İşe iade: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur; anlaşma çıkmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.
- Süre: Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hallerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir.
- Zamanaşımı: Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez.
Ücreti değiştiren özel durumlar
- İşe iade anlaşması: Taraflar işe iade görüşmesinde anlaşırsa ücrete esas tutar, işe başlatmama tazminatı ile çalıştırılmayan süre için ödenecek ücret ve diğer hakların toplamıdır.
- Birden fazla arabulucu: Tarifenin yüksek oranları uygulanır ve ücret arabulucular arasında eşit bölünür. 1.000.000 TL'lik anlaşmada toplam ücret tek arabulucuyla 56.000 TL, birden fazla arabulucuyla 84.000 TL'dir.
- Seri uyuşmazlık: Taraflardan birinin aynı olduğu ve bir ay içinde başvurulan en az on uyuşmazlık seri sayılır. Anlaşma halinde tarife, uyuşmazlık başına ticari uyuşmazlıklarda 7.500 TL, diğer uyuşmazlıklarda 6.000 TL ücret öngörür. Araç bu durumu ayrıca hesaplamaz.
- Ücret doğmayan haller: Dava şartı arabuluculukta dosya sehven ya da mükerrer kaydedildiği veya uyuşmazlık arabuluculuğa elverişli olmadığı için kapatılırsa arabulucuya ücret ödenmez. Arabulucu bu süreçte taraflardan masraf da isteyemez.
- Uygulanacak tarife: Ücret, arabuluculuk faaliyetinin sona erdiği tarihte yürürlükte olan tarifeye göre belirlenir; Aralık'ta başlayıp Ocak'ta biten bir süreçte yeni yılın tarifesi uygulanır.
Sık sorulan sorular
Arabuluculuk toplantısına katılmazsam ne olur?
Geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Sonra açılan davada kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemesi gereken yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. İki taraf da katılmazsa yargılama giderleri kendi üzerlerinde kalır.
Arabulucuyu taraflar seçebilir mi, başvuru nereye yapılır?
Dava şartı arabuluculukta arabulucuyu, adalet komisyonunun listesinden arabuluculuk bürosu belirler; taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o kişi görevlendirilir. Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
İşveren görüşmeye kimi gönderebilir?
Taraflar görüşmelere bizzat, kanuni temsilcileri ya da avukatları aracılığıyla katılabilir. İşverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği bir çalışanı da işvereni temsil edebilir ve son tutanağı imzalayabilir.