İşveren, yararlanabileceği SGK teşviklerini e-SGK üzerinden ulaştığı İşveren Sistemi'nde, yetkili kullanıcı girişiyle ilgili işyerini seçip sigortalı bazındaki potansiyel teşvik sorgulamasını yaparak görür. Bu sorgulama sigortalının sistem kayıtlarına göre hangi teşviklerin kapsamına girebileceğini gösterir; bir teşvikin listede görünmesi teşvik hakkının kesinleştiği anlamına gelmez. Teşvik uygulanmadan önce işyerinin vadesi geçmiş ve yapılandırılmamış SGK borcu bulunup bulunmadığı, bildirimlerin yasal süresinde yapılıp primlerin süresinde ödenip ödenmediği, çalışanın teşvike özgü şartları ve gerekli belge ya da tanımlamalar ayrıca doğrulanır. 5510 sayılı Kanun'un Ek 17'nci maddesi nedeniyle 2021 Mayıs dönemi ve sonrasında kullanılmayan bir teşvikten geriye yönelik yararlanılamadığı için teşvik seçimi aylık bildirimden önce kesinleştirilmelidir.
SGK teşvik sorgulama işlemi, işverenin bir sigortalı için kullanılabilecek prim teşviki veya indirimi olup olmadığını bildirim öncesinde kontrol etmesini sağlar. Buradaki kritik nokta, sorgulama sonucunu doğrudan "teşvik hakkı kesinleşti" şeklinde yorumlamamaktır. SGK İşveren Sistemi potansiyel uygunluğu gösterebilir; teşvikin fiilen uygulanabilmesi için işyerine, sigortalıya ve ilgili döneme ilişkin diğer şartların da sağlanması gerekir.
Bu nedenle sorgulama, özellikle yeni işe alınan veya teşvik durumu yeniden değerlendirilen çalışanlarda bordro ve bildirim sürecinin ön kontrolü olarak kullanılmalıdır. İşveren açısından amaç yalnızca bir teşvik kodu görmek değil, o kodun ilgili çalışan ve bildirim dönemi için gerçekten kullanılabilir olup olmadığını doğrulamaktır.
SGK teşvik sorgulama ne işe yarar?
SGK'nın İşveren Sistemi, sigortalı nedeniyle yararlanılabilecek potansiyel teşviklerin kontrol edilmesine ve uygun teşvikler için sigortalı tanımlaması yapılmasına imkan verir. Böylece işveren, bordro ve prim bildirimi tamamlanmadan önce çalışan bazında bir ön kontrol yapabilir.
Potansiyel teşvik sorgulaması ile teşvik hesaplamasını birbirinden ayırmak gerekir. Sorgulama "Bu sigortalı hangi uygulamalar bakımından değerlendirilebilir?" sorusuna yöneliktir. Maliyet hesabı ise seçilen desteğin işveren maliyetine etkisini gösterir. Uygunluk kontrolünden sonra maliyet etkisini görmek isteyen işverenler sgk teşvik hesaplama aracını kullanabilir.
İşveren sisteminde teşvik sorgulaması nasıl yapılır?
SGK'nın resmi uygulama yapısında işverenler e-SGK üzerinden İşveren Sistemi'ne ulaşabilir. Yetkili kullanıcı girişinden sonra işlem yapılacak işyeri seçilir. Sistem içinde sigortalıdan dolayı yararlanılabilecek potansiyel teşviklerin sorgulandığı işlev ve teşvikten yararlanacak sigortalının tanımlanmasına yönelik işlem bulunmaktadır.
- İşveren Sistemi'ne girin. e-SGK işveren uygulamaları üzerinden yetkili olduğunuz işyeri için İşveren Sistemi'ni açın.
- Doğru işyerini kontrol edin. Birden fazla SGK işyeri dosyası bulunan şirketlerde sorgulamanın hangi işyeri üzerinden yapıldığı önemlidir. Teşvik şartlarının bir bölümü işyeri kayıtlarına bağlıdır.
- Sigortalı bazındaki potansiyel teşvik sorgulamasını açın. SGK'nın İşveren Sistemi tanıtımında bu işlev "Sigortalıdan dolayı faydalanılabilecek potansiyel teşvikler" olarak açıklanmaktadır.
- İlgili sigortalıyı sorgulayın. Sistem kayıtları üzerinden çalışanın hangi teşvikler bakımından potansiyel olarak değerlendirilebildiğini kontrol edin.
- Sonucu şartlarla birlikte okuyun. Bir teşvikin listede görünmesi tek başına yeterli değildir. İşyerinin borç durumu, bildirimin süresi, çalışanın ilgili teşvikin özel şartlarını taşıması ve varsa gerekli belge veya tanımlamaların bulunması ayrıca kontrol edilmelidir.
- Bildirimden önce seçimi netleştirin. Uygulanacak teşvik belirlenmişse gerekli sigortalı tanımlamasının ve bordro ile bildirimde kullanılacak kanun numarasının birbiriyle uyumlu olduğundan emin olun.
SGK ekranlarının adı veya yerleşimi zaman içinde değişebileceğinden, eski ekran görüntülerine dayanarak farklı menü adları üretmek yerine sistemdeki güncel işlev adlarını esas almak daha güvenlidir.
Sorgulama sonucundaki uygunluk nasıl okunur?
Sonucun en önemli özelliği "potansiyel" olmasıdır. SGK'nın bu amaçla oluşturduğu sorgulama, sigortalının sistem kayıtlarından hareketle hangi teşviklerin kapsamına girebileceğinin kontrolünü sağlar. İşveren yine de teşvikin cari dönem şartlarını ayrıca doğrulamalıdır.
| Görülen durum | İşverenin kontrol etmesi gereken konu |
|---|---|
| Sigortalı için potansiyel teşvik görünüyor | İşyeri şartları, dönem şartları ve gerekli tanımlamanın tamamlanıp tamamlanmadığı kontrol edilir. |
| Beklenen teşvik görünmüyor | Sigortalının işe giriş ve geçmiş çalışma bilgileri ile teşvike özgü şartlar yeniden incelenir. |
| İşyeri teşvik şartını karşılamıyor | Borç, yasal sürede bildirim ve ödeme gibi işyeri düzeyindeki koşullar kontrol edilir. |
| Belgeye bağlı şart bulunuyor | Gerekli belgenin veya sistem tanımlamasının mevcut ve geçerli olup olmadığı doğrulanır. |
Hangi teşviklerin yürürlükte olduğu, kimleri kapsadığı ve temel şartları bu sorgulama yazısının konusu değildir. Teşvik türlerini karşılaştırmak için SGK teşvikleri 2026 rehberine bakılabilir.
Bir sigortalı neden uygun görünmeyebilir?
Beklenen bir teşvikin sorgulamada çıkmaması her zaman çalışanın tek başına şartları taşımadığı anlamına gelmez. Kontrolü sigortalı ve işyeri olarak iki ayrı düzeyde yapmak gerekir.
- Prim ve diğer SGK borçları: Birçok teşvik uygulamasında vadesi geçmiş ve yapılandırılmamış prim veya ilgili SGK borçlarının bulunmaması işyeri yönünden aranan koşullar arasındadır. Borç durumu varsa çalışan diğer şartları taşısa bile teşvik uygulanamayabilir.
- Geç veya hatalı bildirim: Teşviklerin önemli bölümünde bildirimin yasal süresinde yapılması ve primlerin süresinde ödenmesi gerekir. İşe giriş veya dönem bildiriminin durumuna göre ilgili teşvikin koşulları ayrıca incelenmelidir.
- Eksik belge veya tanımlama: Mesleki belge, engellilik durumu veya başka bir özel statüye bağlı uygulamalarda gerekli kaydın veya sistem tanımlamasının bulunmaması sonucu etkileyebilir.
- Sigortalının özel şartları taşımaması: Bazı teşviklerde yaş, cinsiyet, önceki sigortalılık süresi, ilave istihdam veya İŞKUR kaydı gibi çalışana ilişkin ek kriterler bulunabilir.
- İşyeri koşullarının sağlanmaması: Teşvik yalnızca çalışana bakılarak belirlenmez. İşyerinin sektörü, bildirge geçmişi ve teşvikin işverene ilişkin diğer koşulları da sonucu değiştirebilir.
Geriye dönük teşvik taraması ne anlama gelir?
Geriye dönük tarama, geçmiş aylarda hangi çalışan için hangi teşvikin uygulanmış olduğunu ve uygulamanın ilgili dönemin şartlarıyla uyumlu olup olmadığını kontrol etmektir. Bu işlem, geçmişte kullanılmamış bir teşviki serbestçe sonradan talep etmek anlamına gelmez.
5510 sayılı Kanunun Ek 17'nci maddesi kapsamında 2021 Mayıs dönemi ve sonrasında, yararlanılabileceği halde kullanılmayan prim teşviki, destek veya indiriminden geriye yönelik yararlanılması ve kullanılan bir teşvikin daha sonra başka bir teşvikle değiştirilmesi mümkün değildir. Bu nedenle teşvik seçiminin aylık bildirim yapılmadan önce doğru yapılması önem taşır.
Geçmiş dönem taramasının pratik değeri burada ortaya çıkar: amaç kaçırılmış teşviki sonradan eklemekten çok, uygulanmış teşviklerde şart ihlali veya hatalı bildirim bulunup bulunmadığını tespit etmektir. İşveren Sistemi'nde teşviklerden yersiz yararlanılmış dönemlerin ve sigortalıların görüntülenmesine yönelik bir işlev de bulunmaktadır.
Düzeltme belgesi hangi durumda gündeme gelir?
Düzeltme işlemi, yalnızca geçmişte kullanılmamış bir teşviki sonradan kazanmak amacıyla yapılamaz. Daha önce verilen bildirimin hatalı olduğu veya yararlanılan teşvikin şartlarının gerçekte sağlanmadığı tespit edilirse, bildirimin doğru hale getirilmesi gerekebilir. Örneğin teşvikten yersiz yararlanıldığı belirlenen bir dönemde, ilgili bildirimin teşvikli halinin düzeltilmesi ve doğru prim tahakkukunun oluşturulması gündeme gelebilir.
Yapılacak işlemin asıl, ek, iptal veya başka bir düzeltme niteliğinde olması hatanın türüne ve ilgili dönemin bildirim yapısına bağlıdır. Bu nedenle geriye dönük incelemede önce "hangi teşvik kaçmış?" sorusu değil, "verilmiş bildirim doğru mu ve teşvik şartları o dönemde gerçekten sağlanmış mı?" sorusu sorulmalıdır.
İşveren hangi kontrol sırasını kullanmalı?
Sağlıklı bir süreçte önce sigortalının potansiyel uygunluğu sorgulanır, ardından işyeri ve dönem şartları kontrol edilir, gerekli tanımlamalar tamamlanır ve teşvik seçimi bildirimden önce kesinleştirilir. Son aşamada bordro ile SGK bildiriminin aynı teşvik varsayımına dayanıp dayanmadığı kontrol edilmelidir.
Çalışan sayısının yüksek olduğu veya geçmiş dönemlerde farklı teşvik kodlarının kullanıldığı işyerlerinde bu kontrolün kişi ve ay bazında yapılması gerekebilir. Nexora Danışmanlık tarafından sunulan teşvik danışmanlığı hizmetinde çalışan bazında uygunluk tespiti, tanımlama ve başvuru süreçleri, aylık şart kontrolleri ve geçmiş dönemlerdeki hatalı uygulamaların taranması hizmet kapsamı içinde yer alır.
İşverenin kendi kontrolünde ise temel yaklaşım değişmez: potansiyel teşvik ekranını bir başlangıç noktası olarak kullanmak, sonucu otomatik hak kazanımı olarak kabul etmemek ve bildirimi göndermeden önce işyeri ile sigortalıya ilişkin bütün şartları birlikte doğrulamak gerekir.
Sık sorulan sorular
Birden fazla SGK işyeri dosyası olan şirket sorgulamayı nasıl yapmalı?
Sorgulamanın hangi işyeri dosyası üzerinden yapıldığı sonucu etkiler, çünkü teşvik şartlarının bir bölümü işyeri kayıtlarına bağlıdır. İşveren Sistemi'ne girildikten sonra işlem yapılacak doğru işyeri seçilmeli ve sigortalı o işyeri üzerinden sorgulanmalıdır. İşyerinin borç durumu, sektörü ve bildirge geçmişi de sonucu değiştirebileceğinden bu kontroller işyeri bazında ayrıca yapılır.
SGK borcu olan işyeri teşvikten yararlanabilir mi?
Birçok teşvik uygulamasında işyerinin vadesi geçmiş ve yapılandırılmamış prim veya ilgili SGK borcunun bulunmaması aranır. Böyle bir borç varsa çalışan teşvikin diğer şartlarını taşısa bile teşvik uygulanamayabilir. Bu nedenle sigortalı bazındaki sorgulama sonucu, işyerinin borç durumu kontrol edilmeden kesin kabul edilmemelidir.
Geçmiş aylarda kullanılmayan bir teşvik sonradan talep edilebilir mi?
Hayır. 5510 sayılı Kanun'un Ek 17'nci maddesi kapsamında 2021 Mayıs dönemi ve sonrasında, yararlanılabileceği halde kullanılmayan prim teşviki, destek veya indiriminden geriye yönelik yararlanılamaz; kullanılan bir teşvik de sonradan başka bir teşvikle değiştirilemez. Bu yüzden geçmiş dönem taraması kaçırılmış teşviki eklemek için değil, uygulanmış teşviklerde şart ihlali veya hatalı bildirim olup olmadığını bulmak için yapılır.
Teşvikten yersiz yararlanıldığı nasıl anlaşılır?
İşveren Sistemi'nde teşviklerden yersiz yararlanılan dönemlerin ve sigortalıların görüntülenmesine yönelik bir işlev bulunur. Yersiz yararlanma tespit edilirse ilgili dönemin teşvikli bildiriminin düzeltilmesi ve doğru prim tahakkukunun oluşturulması gündeme gelebilir. Yapılacak işlemin asıl, ek, iptal veya başka bir düzeltme niteliğinde olması hatanın türüne ve o dönemin bildirim yapısına bağlıdır.
Teşvikin işveren maliyetine etkisi nasıl görülür?
Potansiyel teşvik sorgulaması sigortalının hangi uygulamalar bakımından değerlendirilebileceğini gösterir, maliyet hesabı yapmaz. Uygunluk ve şart kontrolleri tamamlandıktan sonra seçilen desteğin maliyete etkisini işveren maliyeti hesaplama aracıyla görebilirsiniz. Son aşamada bordro ile SGK bildiriminin aynı teşvik varsayımına dayandığı da kontrol edilmelidir.