Alt işveren, bir işverenin işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı bir işi ya da işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir asıl iş bölümünü üstlenen ve görevlendirdiği işçileri yalnızca bu işte çalıştıran ayrı bir işverendir. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak İş Kanunu'ndan, iş sözleşmesinden ve alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerde ve SGK yükümlülüklerinde alt işverenle birlikte sorumludur. Ücretlerin ödenip ödenmediğini aylık olarak veya işçinin başvurusu üzerine kontrol etmek ve ödenmeyen ücreti alt işverenin hak edişinden keserek işçinin banka hesabına yatırmak da asıl işverenin görevidir. İlişki muvazaalı kabul edilirse alt işveren çalışanları başlangıçtan itibaren asıl işverenin çalışanı sayılır.
Alt işveren, bir işverenin işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı bir işi ya da asıl işin belirli koşulları taşıyan bir bölümünü üstlenen ve görevlendirdiği işçileri yalnızca aldığı işte çalıştıran ayrı bir işverendir. Bu yapı yalnızca sözleşmeye "taşeron" veya "hizmet alımı" yazılmasıyla kurulmaz. İşin niteliği, kimin yönettiği, çalışanların hangi işte kullanıldığı ve tarafların fiili çalışma düzeni birlikte değerlendirilir.
Asıl işveren açısından kritik nokta şudur: İş başka bir işverene verilmiş olsa bile sorumluluk bütünüyle devredilmiş sayılmaz. İş Kanunu kapsamındaki belirli işçilik yükümlülükleri ile SGK yükümlülüklerinde asıl işverenin alt işverenle birlikte sorumluluğu devam eder. Bu nedenle işin sözleşmeye uygun biçimde devredilmesi kadar ilişkinin her ay belgeyle kontrol edilmesi de önem taşır.
Alt işveren ilişkisi hangi şartlarla kurulabilir?
Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulabilmesi için öncelikle asıl işverenin kendi işyerinde mal veya hizmet üretimi işlerinde çalışan işçilerinin bulunması gerekir. Alt işverene verilen iş de işyerindeki üretim veya hizmet faaliyetiyle bağlantılı olmalıdır.
- Yardımcı iş verilebilir: Doğrudan üretim organizasyonunun içinde bulunmayan ancak asıl işe bağlı olarak devam eden işler alt işverene bırakılabilir.
- Asıl işin her bölümü verilemez: Asıl işin bir bölümü ancak işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiriyorsa alt işverene verilebilir. Bu koşullar birlikte değerlendirilir.
- Alt işveren kendi işçisini üstlendiği işte çalıştırmalıdır: Görevlendirilen çalışanların işyerinde alınan iş dışında kullanılması ilişkinin niteliğini tartışmalı hale getirebilir.
- Fiili yönetim sözleşmeyle uyumlu olmalıdır: Alt işveren, üstlendiği işin organizasyonunu ve çalışan yönetimini gerçekten yürütmelidir. Sadece belirli sayıda çalışan sağlanmasına dayanan bir düzen, alt işveren ilişkisinin amacıyla örtüşmez.
Yardımcı iş ile asıl işin bir bölümü nasıl ayrılır?
Yardımcı iş, ana mal veya hizmet üretiminin doğrudan parçası olmayan ancak ana faaliyet sürdükçe ona bağlı şekilde devam eden iştir. Buna karşılık asıl iş, işletmenin ürettiği mal veya sunduğu hizmetin esasını oluşturur. Asıl işin bir kısmının dışarı verilmesinde yalnızca "uzman firma kullanıyoruz" demek yeterli değildir. İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerden kaynaklanan uzmanlık ihtiyacının somut olarak açıklanabilmesi ve gerektiğinde ekipman, iş bitirme belgesi veya teknik personel yeterliliği gibi unsurlarla desteklenebilmesi gerekir.
Muvazaa nedir ve hangi işaretler riski artırır?
Muvazaa, görünürde geçerli bir alt işveren ilişkisi kurulmuş olsa da fiili yapının kanunun izin verdiği sınırları aşması veya tarafların gerçek çalışma düzenini gizlemesi durumudur. Değerlendirmede sözleşmenin adı değil, işin sahada nasıl yürüdüğü belirleyicidir.
- Uzmanlık gerektirmeyen bir asıl iş bölümünün alt işverene verilmesi.
- Daha önce aynı işyerinde çalışmış bir kişiyle yasak kapsamına giren şekilde ilişki kurulması.
- Asıl işveren çalışanlarının alt işveren tarafından işe alınarak hakları kısıtlanmış biçimde çalıştırılmaya devam edilmesi.
- Alt işverenin üstlendiği işe uygun ekipman veya tecrübeye sahip olmaması.
- Koordinasyon ve denetim görevlileri dışında asıl işveren çalışanlarının devredilen işte fiilen çalışmaya devam etmesi.
- Yapının kamusal yükümlülüklerden kaçınma veya çalışanların mevzuattan doğan haklarını azaltma amacı taşıması.
Muvazaalı işlemin kesinleşmesi halinde alt işveren çalışanları başlangıçtan itibaren asıl işverenin çalışanı sayılır. Bu sonuç, bordro ve prim süreçlerinden işçilik alacaklarına kadar yapının geriye dönük etkilerini önemli hale getirir. Bu nedenle yalnızca sözleşme metnini değil fiili yönetim modelini de düzenli olarak kontrol etmek gerekir.
Asıl işveren hangi yükümlülüklerden sorumlu olur?
Asıl işveren, alt işverenin çalışanlarına karşı o işyeriyle ilgili olarak İş Kanunu'ndan, iş sözleşmesinden ve alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerde alt işverenle birlikte sorumludur. SGK bakımından da kanunun alt işverene yüklediği yükümlülükler için birlikte sorumluluk söz konusudur.
| Kontrol alanı | Alt işverenin temel görevi | Asıl işverenin kontrol ve sorumluluk alanı |
|---|---|---|
| Ücret | Çalışan ücretlerini doğru ve zamanında ödemek | Ücretlerin ödenip ödenmediğini aylık olarak veya işçinin başvurusu üzerine kontrol etmek ve ödenmeyen tutarı hak edişten keserek işçinin banka hesabına yatırmak |
| SGK | Sigortalılık bildirimlerini ve prim yükümlülüklerini yerine getirmek | Prim ve diğer SGK yükümlülüklerinde alt işverenle birlikte sorumluluğu nedeniyle bildirim ve ödeme belgelerini kontrol etmek |
| İş sağlığı ve güvenliği | Kendi çalışanları yönünden işveren yükümlülüklerini yerine getirmek | Aynı çalışma alanındaki risklerde iş birliği ve koordinasyonu sağlamak ve işyerindeki uygulamanın uyumlu yürütülmesini gözetmek |
İş sağlığı ve güvenliğinde sorumluluk yalnızca tek tarafa bırakılan bir alan değildir. Her işveren kendi çalışanlarına yönelik yükümlülüklerini yerine getirirken aynı çalışma alanını paylaşan işverenlerin riskler ve koruyucu tedbirler konusunda koordinasyon kurması gerekir. Bu nedenle asıl işverenin sahadaki denetimi yalnızca bordro ve prim belgeleriyle sınırlı kalmamalıdır.
Alt işveren kaydı, bildirim ve aylık kontrol nasıl yürütülür?
- İşin niteliğini yazılı olarak belirleyin. Verilecek işin yardımcı iş mi yoksa asıl işin uzmanlık gerektiren bir bölümü mü olduğunu açıklayın. Asıl işin bir bölümü devredilecekse uzmanlık gerekçesini ve teknik dayanakları dosyalayın.
- Yazılı sözleşmeyi ve eklerini tamamlayın. Taraf bilgileri, asıl iş, devredilen iş, yürütme esasları, çalışma alanı ve birlikte sorumluluk hükümleri açıkça yer almalıdır. Uzmanlık gerektiren bir asıl iş bölümü söz konusuysa gerekli teknik belgeler sözleşmeye eklenmelidir.
- Alt işveren işyeri bildirim ve tescilini tamamlasın. Alt işveren kendi işyerine ilişkin bildirimi, sözleşme ve gerekli eklerle ilgili Çalışma ve İş Kurumu birimine yapmalıdır. Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulması alt işveren bakımından işyeri tescili gerektirir.
- SGK işlemlerini işe başlamadan kontrol edin. Alt işverenin asıl işverenle yaptığı sözleşmenin SGK'ya sunulması ve sigortalılık işlemlerinin doğru alt işveren kaydı üzerinden yürütülmesi sağlanmalıdır.
- Her ay ücret ödeme kanıtını alın. Banka ödeme kayıtları ve bordro verileri çalışan bazında karşılaştırılmalı, ödenmeyen ücret tespit edilirse kanundaki hak edişten kesme mekanizması uygulanmalıdır.
- Her ay prim ve bildirim belgelerini kontrol edin. Çalışan listesi, prime esas kazançlar ve ilgili SGK bildirimlerinin fiili çalışma kayıtlarıyla uyumlu olup olmadığı izlenmelidir.
- İSG ve izin kayıtlarını dosyada tutun. Eğitim, risk tedbirleri, kurul veya koordinasyon kayıtları ile yıllık izin takibi düzenli kontrol edilmelidir. Alt işveren değişse bile aynı işyerindeki çalışma sürelerinin izin hesabına etkisi gözden kaçırılmamalıdır.
Geçici iş ilişkisinden farkı nedir?
Alt işveren modelinde bir iş, yönetimi ve organizasyonuyla birlikte başka bir işverene bırakılır; alt işveren kendi çalışanlarını kendi yönetimi altında üstlendiği işte çalıştırır. Geçici iş ilişkisinde ise çalışan özel istihdam bürosunun işçisi olarak kalırken iş görme edimini geçici işçi çalıştıran işverenin talimatıyla yerine getirir ve model yalnızca kanunda sayılan hallerde kullanılabilir. Süreli çalışan ihtiyacında personel tedarik modeli bu nedenle ayrı değerlendirilmelidir.
Asıl işveren sözleşme imzalamadan önce neyi kontrol etmeli?
En kritik test, "kaç kişi çalışacak?" sorusundan önce "hangi iş ve hangi yönetim modeli devrediliyor?" sorusunu cevaplamaktır. İşin kapsamı yardımcı iş veya kanunun izin verdiği uzmanlık gerektiren asıl iş bölümü tanımına oturmuyorsa sözleşmeyi farklı adlandırmak riski ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde alt işverenin yönetim bağımsızlığı kağıt üzerinde kalıyor ve çalışanlar fiilen asıl işverenin kadrosu gibi yönetiliyorsa ilişkinin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Nexora Danışmanlık, Şişli/İstanbul merkezli ve İŞKUR yetkili bir özel istihdam bürosudur. Geçici İş İlişkisi Yetki Belgesi No 1584 olup belge geçerlilik süresi 16.03.2026 - 15.03.2029'dur. Şirketin alt işverenlik hizmet sayfasında işin uygunluk değerlendirmesi, sözleşme ve tescil adımları ile aylık ücret, prim, izin ve iş sağlığı güvenliği kontrollerinin nasıl yapılandırıldığı açıklanır. Somut bir ilişkinin hukuki niteliği veya uyuşmazlık boyutu için hukuki mütalaa ve dava takibi avukatlar tarafından yürütülmelidir.
Sık sorulan sorular
Sözleşmeye "taşeron" veya "hizmet alımı" yazmak alt işveren ilişkisi kurmaya yeter mi?
Hayır. Alt işveren ilişkisi sözleşmenin adıyla kurulmaz; işin niteliği, işi kimin yönettiği, çalışanların hangi işte kullanıldığı ve tarafların fiili çalışma düzeni birlikte değerlendirilir. Devredilen iş yardımcı iş veya uzmanlık gerektiren asıl iş bölümü tanımına oturmuyorsa sözleşmeyi farklı adlandırmak riski ortadan kaldırmaz.
Mevcut çalışanlar alt işverene geçirilerek aynı işte çalıştırılabilir mi?
Asıl işveren çalışanlarının alt işveren tarafından işe alınıp hakları kısıtlanmış biçimde çalıştırılmaya devam edilmesi muvazaa işaretleri arasında sayılır. Daha önce aynı işyerinde çalışmış bir kişiyle yasak kapsamına giren biçimde ilişki kurulması da aynı riski taşır. Muvazaa kesinleşirse alt işveren çalışanları başlangıçtan itibaren asıl işverenin çalışanı sayılır.
Alt işveren çalışanların ücretini ödemezse asıl işveren ne yapmalı?
Asıl işveren, alt işveren çalışanlarının ücretlerinin ödenip ödenmediğini aylık olarak ya da işçinin başvurusu üzerine kontrol eder. Ödenmeyen ücret tespit edilirse tutar alt işverenin hak edişinden kesilerek işçinin banka hesabına yatırılır. Bu kontrol için her ay banka ödeme kayıtları ve bordro verileri çalışan bazında karşılaştırılmalıdır.
Asıl işverenin yöneticileri alt işveren çalışanlarını doğrudan yönetebilir mi?
Alt işveren, üstlendiği işin organizasyonunu ve çalışan yönetimini fiilen kendisi yürütmelidir. Çalışanlar uygulamada asıl işverenin kadrosu gibi yönetiliyorsa ya da koordinasyon ve denetim görevlileri dışında asıl işveren çalışanları devredilen işte çalışmaya devam ediyorsa ilişkinin niteliği tartışmalı hale gelir. Bu durumda sözleşme metninden bağımsız olarak ilişkinin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Alt işveren değişirse çalışanların yıllık izni nasıl takip edilir?
Alt işveren değişse bile çalışanların aynı işyerinde geçen çalışma süreleri yıllık izin hesabını etkiler ve bu etki gözden kaçırılmamalıdır. Asıl işveren, yıllık izin takibini aylık kontrollerinin bir parçası olarak izlemeli ve izin kayıtlarını dosyada tutmalıdır. Kıdeme göre izin süresini yıllık izin hesaplama aracıyla görebilirsiniz.